पेरिस, असोज १६ गते । वैज्ञानिकहरूले जेम्स वेब टेलिस्कोपको प्रयोग गरी प्लुटोको सबैभन्दा ठूलो चन्द्रमा चारोनको सतहमा कार्बन डाइअक्साइड फेला पारेका छन्। मङ्गलबार प्रकाशित अनुसन्धानले यसको पुष्टि गरेको हो। यस अनुसन्धानले सौर्यमण्डलको रहस्यमय बाहिरी भागका बरफिला संसारहरूको अध्ययन गर्न नयाँ आयाम थपेको छ।
यो खोजसँगै हाइड्रोजन पेरोक्साइड पनि फेला परेको छ। कार्बन डाइअक्साइड र हाइड्रोजन पेरोक्साइडको उपस्थितिले सौर्यमण्डलका बरफिला शरीरहरूको बनावट र विकास प्रक्रियाबारे थप जानकारी दिन सक्छ।
प्लुटोको पहिचान र काइपर बेल्ट
प्लुटो लामो समयसम्म सूर्यको नवौँ ग्रहको रूपमा चिनिन्थ्यो। तर सन् २००६ मा यसलाई पुड्को ग्रहमा घटुवा गरियो, किनभने नेप्च्युनभन्दा परको क्षेत्रमा काइपर बेल्ट भनिने भागमा यस्तै अन्य वस्तुहरू पनि पत्ता लागे। काइपर बेल्ट एक विशाल डोनट आकारको क्षेत्र हो जसमा लाखौँ बरफिला साना ग्रहहरू रहेका छन्।
कोलोराडोस्थित साउथवेस्ट रिसर्च इन्स्टिच्युटकी सिल्भिया प्रोटोपापाले बताउनुभएको छ, “यी वस्तुहरू समय क्याप्सुल जस्तै हुन्, जसले सौर्यमण्डलको उत्पत्तिलाई बुझ्न हामीलाई सहयोग गर्छन्।” चारोनले काइपर बेल्टका वस्तुहरूको दुर्लभ झलक दिने बताइन्छ, किनभने यसको सतह मिथेनजस्ता अत्यधिक अस्थिर बरफले अस्पष्ट छैन।
नेचर कम्युनिकेसन्समा प्रकाशित अध्ययन
प्रोटोपापा प्लुटोका पाँच चन्द्रमामध्ये सबैभन्दा ठूलो चारोनमा वेब टेलिस्कोपको नयाँ खोजहरूको वर्णन गर्ने नेचर कम्युनिकेसन्स जर्नलमा प्रकाशित अध्ययनकी प्रमुख लेखिका हुन्। चारोनको अध्ययनले सौर्यमण्डलको उत्पत्ति र यसको विकासबारे धेरै कुरा खुलासा गर्न मद्दत गर्नेछ।
चारोनको विशेषता र न्यू होराइजन्सको योगदान
चारोन, जसको आकार लगभग फ्रान्सको चौडाइ र प्लुटोको आधा छ, पहिलो पटक सन् १९७८ मा पत्ता लागेको थियो। सन् २०१५ मा नासाको न्यू होराइजन्स अन्तरिक्ष यानले चारोनलाई नजिकबाट अध्ययन गर्दा यसको सतह पानीको बरफ र अमोनियाले बनेको देखियो, जसले यसको रातो र खैरो रूप दिन्छ। यानले चारोनको सतहमुनिको सामग्री कहिलेकाहीँ क्रेटरहरूको माध्यमबाट बाहिर आएको पनि देखायो। यसले वैज्ञानिकहरूलाई चारोनको सतहमा जीवनका लागि आवश्यक कार्बन डाइअक्साइड ग्यास हुनसक्छ भन्ने थाहा भयो।
प्रोटोप्लानेटरी डिस्क र सौर्यमण्डलको उत्पत्ति
प्लुटो र चारोनसहित काइपर बेल्टका वस्तुहरू प्रोटोप्लानेटरी डिस्कबाट बनेका मानिन्छन्। प्रोटोप्लानेटरी डिस्क ग्यास र धुलोको वृत्त हो जसले लगभग चार अर्ब ५० करोड वर्षअघि शिशु सूर्यलाई घेरेको थियो। पृथ्वीको निर्माणमा पनि यसैको योगदान थियो। प्रोटोप्लानेटरी डिस्कमा कार्बन डाइअक्साइडसमेत रहेको मानिन्छ। तर न्यू होराइजन्सले चारोनमा ग्यास पत्ता लगाउन सकेको थिएन।
जेम्स वेब टेलिस्कोपले प्रकाशको लामो तरङ्ग लम्बाई मापन गर्ने र गहिरो जाँच गर्न अनुमति दिने भएकाले यसले यो ‘खुला प्रश्न’ को जवाफ दिने प्रोटोपापाले बताउनुभयो।
कार्बन डाइअक्साइड र हाइड्रोजन पेरोक्साइडको उपस्थिति
“कसैले कल्पना गरेमा चारोनको सतहमा पाइला टेक्दा कार्बन डाइअक्साइडको ठोस रूप सतह पानीको बरफ र शुष्क बरफको मिश्रण हुनेछ”, प्रोटोपापाले भन्नुभयो। वेब टेलिस्कोपले चारोनको सतहमा हाइड्रोजन पेरोक्साइड पनि पत्ता लगाएको छ। अध्ययनका अनुसार, पृथ्वीमा कहिलेकाहीँ कीटाणुनाशकका रूपमा प्रयोग गरिने यस रसायनको उपस्थितिले चारोनको बरफिलो सतहलाई सूर्यबाट आउने अल्ट्राभायोलेट प्रकाश र सौर्य हावाले परिवर्तन गरेको संकेत गरेको छ।
सौर्यमण्डलको निर्माण र भविष्यको अध्ययन
प्रोटोपापाले भन्नुभयो, “चारोनमा यी रसायनहरू पत्ता लगाउनु र छुट्ट्याउनु यी टाढाका संसारहरूका बारेमा थप जानकारी पत्ता लगाउने खोजमा अर्को ‘पजलको टुक्रा’ हो।” यो खोजले हाम्रो सौर्यमण्डलको उत्पत्ति र यसको विकासबारेमा नयाँ जानकारी प्रदान गरेको छ।
चारोनको अध्ययनले काइपर बेल्टको सम्पूर्ण बुझाइलाई परिमार्जन गर्न सक्नेछ र सौर्यमण्डलको निर्माणका अन्य चन्द्रमाहरू र ग्रहहरूको बनावटबारे थप जानकारी प्राप्त गर्ने बाटो खुल्नेछ। यसले भविष्यमा वैज्ञानिकहरूको अनुसन्धानलाई नयाँ दिशा दिने अपेक्षा गरिएको छ।
ePress Media
आजको मिति: १६ असोज, २०८१
