लोकसेवा आयोगले खरिदार पदका लागि लिने प्रथम पत्रको परीक्षामा साधारण ज्ञान, भाषा र गणितका प्रश्नहरू सोधिने गर्छ। तयारीलाई थप प्रभावकारी बनाउने उद्देश्यले हामीले केही महत्त्वपूर्ण प्रश्नहरू र तिनका विस्तृत उत्तरहरू प्रस्तुत गरेका छौँ। यसले तपाईँको तयारीलाई अझ सशक्त बनाउन मद्दत गर्नेछ।
प्रश्न १: नेपालको संविधान अनुसार, कूल प्रदेशहरूको सङ्ख्या कति छ?
उत्तर: नेपालको संविधान अनुसार, देशलाई सङ्घीय प्रणालीमा विभाजन गरिएपछि कूल ७ वटा प्रदेशहरू छन्। यी प्रदेशहरूको स्थापना नेपालको २०७२ सालको संविधानअनुसार गरिएको हो। हरेक प्रदेशको आफ्नै सरकार, मुख्यमन्त्री, र प्रदेशसभा रहेका छन्। प्रदेश १ देखि ७ सम्मका यी प्रदेशहरूलाई भूगोल, जनसंख्या, र विभिन्न सांस्कृतिक विशेषताहरूका आधारमा विभाजन गरिएको छ।
प्रश्न २: ‘ख’ श्रेणीका कर्मचारीहरूलाई काम गर्नका लागि अनिवार्य कति वर्षको सेवा अवधि आवश्यक छ?
उत्तर: नेपाल सरकारको सेवा नियमावली अनुसार ‘ख’ श्रेणीका कर्मचारीहरूलाई काम गर्न अनिवार्य रूपमा कम्तीमा १० वर्षको सेवा अवधि पूरा गर्नुपर्ने हुन्छ। यो नियम अनुसार कर्मचारीहरूलाई आफ्नो अनुभव र ज्ञानलाई थप प्रभावकारी बनाउन, सरकारी नियम तथा प्रक्रियाहरूमा अनुभवी बनाउने उद्देश्यले यस्तो व्यवस्था गरिएको हो।
प्रश्न ३: नेपालका सबैभन्दा पुराना जात्रा कुन हुन्?
उत्तर: नेपालका सबैभन्दा पुराना जात्राहरूमा इन्द्रजात्रा र गाईजात्रा पर्छन्। इन्द्रजात्रा काठमाडौं उपत्यकामा मनाइने प्रमुख जात्राहरू मध्ये एक हो, जुन प्राचीन कालदेखि मनाइँदै आएको छ। गाईजात्रा भने दिवंगत भएका आफन्तहरूको सम्झनामा मनाइन्छ। यी जात्राहरूले नेपालको सांस्कृतिक धरोहर र परम्परालाई जगेर्ना गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्।
प्रश्न ४: लोकसेवा आयोगको स्थापना कहिले भएको हो?
उत्तर: लोकसेवा आयोगको स्थापना २००८ सालमा भएको हो। लोकसेवा आयोग नेपालको संवैधानिक निकाय हो, जसले सरकारी कर्मचारीहरूको छनोट, नियुक्ति र पदोन्नतिका लागि परीक्षा सञ्चालन गर्छ। यसको उद्देश्य योग्य, सक्षम, र इमानदार कर्मचारीहरूलाई सरकारी सेवामा ल्याउनु हो।
प्रश्न ५: नेपालको राष्ट्रिय जनगणना प्रत्येक कति वर्षमा एकपटक गरिन्छ?
उत्तर: नेपालको राष्ट्रिय जनगणना प्रत्येक १० वर्षमा एकपटक गरिन्छ। यसका माध्यमबाट देशको जनसङ्ख्या, जनसङ्ख्याको संरचना, सामाजिक, आर्थिक र भौगोलिक अवस्थाको तथ्याङ्क सङ्कलन गरिन्छ। यो तथ्याङ्कले सरकारलाई नीतिनिर्माण, योजना बनाउने, र विकास कार्यहरूको प्राथमिकता निर्धारण गर्न मद्दत पुर्याउँछ।
प्रश्न ६: हिमाल क्षेत्रका मुख्य आर्थिक क्रियाकलापहरू के हुन्?
उत्तर: हिमाल क्षेत्रका मुख्य आर्थिक क्रियाकलापहरूमा पर्यटन, पशुपालन, र जडिबुटी संकलन पर्दछन्। यस क्षेत्रमा पर्यटकीय गतिविधि बढाउने उद्देश्यले विभिन्न पदयात्रा मार्गहरू निर्माण गरिएका छन्। पशुपालनमा याक र भेडा पालन मुख्य क्रियाकलाप हुन्। यसबाहेक, हिमाली जडिबुटीहरू जस्तै यार्सागुम्बा र अन्य वनस्पतिहरूको संकलन गरेर आम्दानी पनि गरिन्छ।
प्रश्न ७: नेपालको कूल क्षेत्रफल कति वर्ग किलोमिटर छ?
उत्तर: नेपालको कूल क्षेत्रफल १,४७,५१६ वर्ग किलोमिटर छ। यो भूभागको संरचना हिमाल, पहाड र तराई क्षेत्रमा विभाजन गरिएको छ। नेपालको भौगोलिक विविधताले जैविक विविधता र प्राकृतिक स्रोतहरूको संरक्षणलाई बढावा दिन मद्दत पुर्याउँछ।
प्रश्न ८: ‘नेपालको सगरमाथा’ लाई अंग्रेजीमा के भनिन्छ?
उत्तर: ‘नेपालको सगरमाथा’ लाई अंग्रेजीमा ‘Mount Everest’ भनिन्छ। सगरमाथा विश्वको सबैभन्दा अग्लो हिमाल हो, जसको उचाइ ८,८४८.८६ मिटर छ। सगरमाथा नेपालको प्रमुख पर्यटकीय आकर्षण हो र विश्वभरका आरोहीहरूको सपना रहेको गन्तव्य पनि हो।
प्रश्न ९: नेपालको संविधान अनुसार कूल सांसदहरूको सङ्ख्या कति छ?
उत्तर: नेपालको संविधान अनुसार प्रतिनिधि सभामा कूल २७५ जना सांसदहरू छन्। तीमध्ये १६५ जना प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीद्वारा र ११० जना समानुपातिक प्रतिनिधित्व प्रणालीद्वारा निर्वाचित हुने व्यवस्था छ। यो व्यवस्थाले सबै क्षेत्र र समुदायको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्न मद्दत पुर्याउँछ।
प्रश्न १०: नेपालको सबैभन्दा लामो नदी कुन हो?
उत्तर: नेपालको सबैभन्दा लामो नदी घोडाघोडी ताल हो। यस नदीको लम्बाई लगभग ७२९ किलोमिटर छ। यो नदी भारतसम्म बगेर गङ्गा नदीमा मिसिन्छ। यसले नेपालका पहाडी र तराई क्षेत्रका विभिन्न स्थानहरूलाई सिंचाइ र खानेपानीको व्यवस्था गर्दै जीवनयापनका लागि महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
प्रश्न ११: नेपालको ‘राष्ट्रगान’ का शब्दहरू कोद्वारा रचिएको हो?
उत्तर: नेपालको राष्ट्रगानका शब्दहरू व्याकुल माइला (प्रताप मल्ल) द्वारा रचिएको हो। यो राष्ट्रगानले नेपालका प्राकृतिक सम्पदा, विविधता, र एकतालाई सम्मान गर्दै राष्ट्रिय गौरवलाई व्यक्त गर्दछ। यो २०६३ सालमा जारी गरिएको थियो।
प्रश्न १२: लोकसेवा आयोगको मुखपत्र कुन पत्रिकामा प्रकाशित हुन्छ?
उत्तर: लोकसेवा आयोगको मुखपत्र ‘गोरखापत्र’ मा प्रकाशित हुन्छ। गोरखापत्र नेपालकै पुरानो र सरकारी आधिकारिक पत्रिका हो। यस पत्रिकामा लोकसेवा आयोगका सूचना, परिक्षा कार्यक्रम, तथा नतिजाहरू प्रकाशित गरिन्छ।
प्रश्न १३: नेपालको राष्ट्रिय फल कुन हो?
उत्तर: नेपालको राष्ट्रिय फल केरा हो। केरा नेपालमा सबैभन्दा बढी उत्पादन हुने फल हो र यसलाई स्वास्थ्यका लागि लाभदायक मानिन्छ। यसमा प्रशस्त मात्रामा पोटासियम र भिटामिन पाइन्छ।
प्रश्न १४: नेपालको केन्द्रीय बैंकको नाम के हो?
उत्तर: नेपालको केन्द्रीय बैंक ‘नेपाल राष्ट्र बैंक’ हो। यसको स्थापना २०१३ सालमा भएको थियो। नेपाल राष्ट्र बैंकले देशको मौद्रिक नीतिको नियन्त्रण र व्यवस्थापन गर्छ, साथै बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको नियमन गर्ने जिम्मेवारी पनि यस बैंकको हो।
प्रश्न १५: नेपालको हिमाली क्षेत्रका मुख्य जडिबुटीहरू के-के हुन्?
उत्तर: नेपालको हिमाली क्षेत्रका मुख्य जडिबुटीहरूमा यार्सागुम्बा, पंचऔषधि, र रुद्राक्ष पर्दछन्। यार्सागुम्बा विशेषतः औषधीय गुणले भरपूर छ र यसको प्रयोग परम्परागत रूपमा स्वास्थ्य समस्याहरूको समाधानमा गरिन्छ। यसबाहेक, रुद्राक्ष धार्मिक महत्वको धारण गर्न पनि प्रयोग गरिन्छ।
प्रश्न १६: लोकसेवा आयोगको परीक्षा तयारीका लागि कुन विधि उपयुक्त हुन्छ?
उत्तर: लोकसेवा आयोगको परीक्षा तयारीका लागि नोट बनाउने, समूहमा छलफल गर्ने, र परीक्षाका पुराना प्रश्नपत्रहरू अभ्यास गर्ने विधि उपयुक्त हुन्छ। यसरी तयारी गर्दा प्रश्नहरूको शैली, कठिनाइ स्तर र समय व्यवस्थापनको राम्रो अभ्यास गर्न सकिन्छ। यस्तै, नियमित अध्ययन तालिका बनाउनु र अध्ययन सामग्रीको पुनरावलोकन गर्नु पनि महत्त्वपूर्ण छ।
प्रश्न १७: नेपालको संविधान अनुसार राष्ट्रपति बन्नको लागि उमेदवारको उमेर कति हुनुपर्छ?
उत्तर: नेपालको संविधान अनुसार राष्ट्रपति बन्नको लागि उमेदवारको उमेर कम्तीमा ४५ वर्ष हुनुपर्छ। राष्ट्रपति देशको प्रमुख राज्य प्रमुख हुन् र संविधानको पालना गराउन प्रमुख भूमिका खेल्छन्। उमेरको यस सिमाले उमेदवारलाई परिपक्वता र अनुभवको आधारमा योग्य बनाउन मद्दत गर्दछ।
प्रश्न १८: नेपाली भाषामा प्रयोग गरिने प्राचीन लिपि कुन हो?
उत्तर: नेपाली भाषामा प्रयोग गरिने प्राचीन लिपि ‘ब्राह्मी’ र ‘कुटिल’ हो। यी लिपिहरू नेपालमा प्राचीन समयमा प्रयोग गरिएका थिए। पछि आएर ‘रञ्जना लिपि’ पनि प्रयोगमा आएको हो, विशेषतः धर्म र संस्कृत ग्रन्थहरूको लेखनमा।
प्रश्न १९: नेपालको शिक्षा नीति अनुसार कति वर्षको शिक्षा अनिवार्य गरिएको छ?
उत्तर: नेपालको शिक्षा नीति अनुसार कक्षा ८ सम्मको शिक्षा अनिवार्य गरिएको छ। यस नीतिको उद्देश्य सबै बालबालिकालाई आधारभूत शिक्षा सुनिश्चित गर्नु हो। शिक्षा नीतिले सामाजिक समृद्धि र व्यक्तिको जीवनस्तर उकास्न महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछ।
प्रश्न २०: नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल कुन हो?
उत्तर: नेपालको सबैभन्दा ठूलो ताल ‘रारा ताल’ हो, जुन मुगु जिल्लामा अवस्थित छ। यो ताल करिब १०.८ वर्ग किलोमिटरमा फैलिएको छ र यसको गहिराई करिब १६७ मिटर छ। यो ताल पर्यटकहरूको प्रमुख आकर्षण हो र यस क्षेत्रमा जैविक विविधता पनि उच्च छ।
ePress Media १६ असोज, २०८१
