काठमाडौँ, असोज २, २०८१ — आज देशभर ‘ज्ञान, विज्ञान, सीप, उद्यम र मौलिकाः साझेदारी र प्रणालीगत सक्षमता’ भन्ने नाराका साथ राष्ट्रिय शिक्षा दिवस मनाइँदैछ। संविधानको मौलिक हकको कार्यान्वयनलाई सुनिश्चित गर्न ‘अनिवार्य तथा निःशुल्क शिक्षा ऐन, २०७५’ प्रमाणीकरण भएको मितिलाई आधार मानेर गत वर्षदेखि असोज २ गतेलाई राष्ट्रिय शिक्षा दिवसको रूपमा मनाउन थालिएको हो।
शिक्षा दिवसको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
राष्ट्रिय शिक्षा दिवस मनाउन सुरु गर्नुको प्रमुख उद्देश्य भनेको संविधानमा व्यवस्था गरिएको शिक्षाको मौलिक हकलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नु हो। शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालयले यस अवसरमा विशेष कार्यक्रमहरूको आयोजना गर्दै आएको छ, जसमा शिक्षा क्षेत्रको विकास, नवप्रवर्तन, र प्रणालीगत सुधारमा ध्यान केन्द्रित गरिएको छ।
दिवसको प्रमुख कार्यक्रमहरू
शिक्षा, विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री विद्या भट्टराईको अध्यक्षतामा गठन गरिएको राष्ट्रिय शिक्षा दिवस मूल समारोह समितिले विभिन्न कार्यक्रमहरू आयोजना गर्ने जनाएको छ। यस वर्ष, नेपाल विद्याभूषण ‘क’, ‘ख’ र ‘ग’, नेपाल प्रविधि विद्याभूषण, नेपाल छात्रा विद्यापदक ‘क’ र ‘ख’ तथा अन्य छात्रा पुरस्कारहरूको घोषणा गरिनेछ।
शिक्षा मन्त्रालयले यस वर्षको पुरस्कारहरूका लागि आवेदन माग गरेको थियो, र छनोट भएका विद्यार्थी तथा व्यक्तित्वहरूलाई आज पुरस्कृत गरिनेछ। यी पुरस्कारहरूले शैक्षिक क्षेत्रमा उत्कृष्टता हासिल गर्न प्रेरणा प्रदान गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
शिक्षा क्षेत्रमा सुधारका प्रयासहरू
नेपाल सरकारले शिक्षाको गुणस्तर सुधार गर्न, शिक्षामा सबैको पहुँच सुनिश्चित गर्न र नयाँ प्रविधिको प्रयोगलाई बढावा दिन विभिन्न योजनाहरू अघि बढाएको छ। राष्ट्रिय शिक्षा दिवसले यी प्रयासहरूलाई थप मजबुत बनाउँदै नेपालको शिक्षा प्रणालीलाई दिगो विकासको मार्गमा अघि बढाउने उद्देश्य राखेको छ।
‘ज्ञान, विज्ञान, सीप, उद्यम र मौलिकता’ जस्ता विषयवस्तुहरूलाई प्राथमिकतामा राखेर, दिवसले शिक्षा र प्रविधिमा युवाहरूको संलग्नता र सहभागिता बढाउने लक्ष्य राखेको छ।
पुरस्कार र सम्मान
यस वर्ष शिक्षा दिवसका अवसरमा घोषणा गरिएका पुरस्कारहरूमा नेपाल विद्याभूषण ‘क’, ‘ख’ र ‘ग’, नेपाल प्रविधि विद्याभूषण, नेपाल छात्रा विद्यापदक ‘क’ र ‘ख’ साथै छात्रा पुरस्कारहरू पनि समावेश छन्।
नेपाल विद्याभूषण ‘क’, ‘ख’ र ‘ग’ पुरस्कारहरू तिनै व्यक्तिहरूलाई प्रदान गरिन्छ, जसले शैक्षिक क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान पुर्याएका छन्। यस वर्ष, उच्च शिक्षामा उत्कृष्टता हासिल गर्ने विद्यार्थीहरूलाई विद्याभूषण ‘क’ प्रदान गरिनेछ, जसले उनीहरूको योगदानलाई मान्यता दिनेछ।
नेपाल प्रविधि विद्याभूषण भने प्रविधि र नवप्रवर्तनमा उत्कृष्ट योगदान दिने व्यक्तित्वहरूलाई सम्मान गर्ने उद्देश्यले प्रदान गरिन्छ। यी पुरस्कारहरूले विज्ञान र प्रविधिमा देशको प्रगति र नवप्रवर्तनलाई बढावा दिन्छन्।
विद्यार्थीहरूलाई उत्प्रेरणा
शिक्षा दिवसको अवसरमा प्रदान गरिने पुरस्कारहरूले विद्यार्थीहरूलाई थप उत्प्रेरित गर्छ। यी पुरस्कारहरूले न केवल उत्कृष्टताको मान्यता दिन्छन्, तर विद्यार्थीहरूलाई आफ्नो अध्ययनमा अझ मेहनत गर्न र देशको प्रगति र विकासमा योगदान पुर्याउन उत्प्रेरित पनि गर्छन्।
विशेष गरी, छात्रा विद्यापदक र छात्रा पुरस्कारहरूले महिलाहरूलाई शिक्षामा अगाडि बढ्न प्रोत्साहन गर्दै लैङ्गिक समानताको पक्षपोषण गर्छन्।
‘ज्ञान, विज्ञान, सीप, उद्यम र मौलिकता’ नाराको महत्त्व
यस वर्षको नारा ‘ज्ञान, विज्ञान, सीप, उद्यम र मौलिकता’ले नेपालको शिक्षालाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने उद्देश्यलाई प्रतिबिम्बित गर्छ। देशको आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक विकासका लागि सीप र उद्यमशीलता अत्यावश्यक छन्, र यस नारा मार्फत सरकारले नवप्रवर्तन र उद्यमशीलतालाई शिक्षा प्रणालीमा समावेश गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
भविष्यका लागि शिक्षा
राष्ट्रिय शिक्षा दिवसले देशभरका शैक्षिक संस्थाहरूलाई शिक्षा प्रणालीमा सुधार ल्याउन र दिगो विकासका लक्ष्यहरू हासिल गर्न उत्प्रेरित गर्छ। सरकारले शिक्षा क्षेत्रमा लगानी बढाउँदै, शिक्षामा पहुँच र गुणस्तर सुधार्न नीति निर्माण गरिरहेको छ।
शिक्षा दिवसको अवसरमा आयोजित कार्यक्रमहरूले युवाहरूलाई आधुनिक सीप र प्रविधिमा दक्ष बनाउन जोड दिँदै, उनीहरूलाई भविष्यका चुनौतीहरूको सामना गर्न तयार बनाउने उद्देश्य राखेका छन्।
राष्ट्रिय शिक्षा दिवस केवल एक औपचारिक दिवस नभएर, शिक्षा क्षेत्रका चुनौतीहरूलाई सम्बोधन गर्ने र शिक्षा प्रणालीलाई सुधार गर्ने अवसर पनि हो। ‘ज्ञान, विज्ञान, सीप, उद्यम र मौलिकता’ जस्ता विषयवस्तुहरूलाई प्राथमिकतामा राखेर, दिवसले नेपालको शिक्षा प्रणालीलाई दिगो विकासको मार्गमा अगाडि बढाउन ठूलो योगदान पुर्याउनेछ।
दिवसले शिक्षामा नवप्रवर्तन, समावेशिता, र प्रविधिको उपयोगलाई प्रवर्द्धन गर्दै, देशलाई समृद्धि र विकासको दिशामा अघि बढाउने महत्त्वपूर्ण भूमिकामा रहन्छ। यस अवसरमा प्रदान गरिने पुरस्कारहरूले शैक्षिक क्षेत्रका व्यक्तित्वहरूलाई मान्यता दिने र उनीहरूलाई प्रेरित गर्ने उद्देश्य राख्छ।
ईप्रेस मिडिया, २०८१ असोज २ गते
