काठमाडौँ, चैत्र १८, २०८१
ईप्रेस संवाददाता
बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूमार्फत हुने शंकास्पद कारोबारको रिपोर्टिङ सङ्ख्या पछिल्ला पाँच वर्षमा निरन्तर बढ्दै गएको छ । नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको वित्तीय जानकारी इकाई (एफआईयू) सम्बन्धी वार्षिक प्रतिवेदनअनुसार सन् २०१९ देखि २०२३ सम्म यस्ता कारोबारको सङ्ख्या उल्लेख्य रूपमा वृद्धि भएको देखिएको छ ।
विगत पाँच वर्षको तथ्याङ्क
प्रतिवेदनअनुसार सन् २०१९–२० मा १० लाखभन्दा माथिको थ्रेसहोल्डमा २४ लाख ८५ हजार ३६१ कारोबार भएकामा १,०९० वटा शंकास्पद कारोबारको रिपोर्टिङ भएको थियो । सन् २०२०–२१ मा कुल १९ लाख ९९ हजार कारोबार भएकामा १,५३३ शंकास्पद थिए । सन् २०२१–२२ मा २४ लाख १ हजार ७१४ कारोबार भएकामा शंकास्पद कारोबारको सङ्ख्या २,७८० पुगेको थियो ।
सन् २०२२–२३ मा १६ लाख ९८ हजार ३९८ कारोबार भएकामा ५,९३५ शंकास्पद कारोबार फेला परेका थिए । गत आर्थिक वर्ष (२०२३–२४) मा १६ लाख ९७ हजार ७१२ कारोबार भएकामा शंकास्पद कारोबारको सङ्ख्या ७,३३८ पुगेको राष्ट्र बैंकको तथ्याङ्कले देखाउँछ । यो वृद्धिले वित्तीय प्रणालीमा शंकास्पद गतिविधि बढ्दै गएको र निगरानीको आवश्यकता झन् बलियो बनेको सङ्केत गर्छ ।
शंकास्पद कारोबारका प्रकार
राष्ट्र बैंकले प्राप्त गरेको शंकास्पद कारोबारको सूचीमा विभिन्न प्रकृतिका उजुरीहरू समावेश छन् । जसमध्ये सबैभन्दा बढी सम्पत्ति शुद्धीकरणसँग सम्बन्धित ३,४१७ वटा उजुरी परेका छन् । करसम्बन्धी २,४९८, मुद्रा, बैंकिङ, विदेशी विनिमय, बीमा र सहकारीसँग जोडिएका २,०१७, ठगीसम्बन्धी ९२७, फर्म, साझेदारी र कम्पनीसँग सम्बन्धित ६८१ वटा कारोबार शंकास्पद देखिएका छन् ।
त्यस्तै, चिट्ठा वा सट्टेबाजीसम्बन्धी ४२८, व्यापारमा आधारित सम्पत्ति शुद्धीकरणका ७०, भ्रष्टाचार र घूससँग जोडिएका ५४, जालसाजीका ४४ वटा उजुरी दर्ता भएका छन् । ढुवानी, शिक्षा, स्वास्थ्य, औषधि र वैदेशिक रोजगारसँग सम्बन्धित ४०, मानव तस्करीका २७, लागुऔषधका २७, नागरिकता, अध्यागमन र राहदानीसँग जोडिएका १९, नक्कली मुद्रासम्बन्धी १४, संगठित अपराध र ठगीका १४, घरजग्गा र सम्पत्तिसम्बन्धी १४, इन्साइडर ट्रेडिङका ९, चोरीका ९ वटा रिपोर्टिङ भएको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।
यसबाहेक, कपिराइटसँग सम्बन्धित ६, यौन दुर्व्यवहारसँग जोडिएका ४, कालोबजारी, उपभोक्ता संरक्षण, प्रतिस्पर्धा र आपूर्तिसम्बन्धी ४, हप्ता असुलीका ३, लागुऔषध ओसारपसारका ३, सञ्चार, प्रसारण र विज्ञापनसम्बन्धी २, चुनावसँग सम्बन्धित २, अपहरण र अवैध नियन्त्रणका २, आतङ्कवादसँग सम्बन्धित १, चोरी र अन्य सामानको ओसारपसारसम्बन्धी १ वटा उजुरी परेको छ ।
वित्तीय निगरानीको चुनौती
शंकास्पद कारोबारको सङ्ख्या बढ्दै जाँदा वित्तीय प्रणालीमा पारदर्शिता र जवाफदेहिता कायम गर्न चुनौती थपिएको छ । सम्पत्ति शुद्धीकरण, कर छली र ठगीजस्ता गतिविधिले बैंकिङ क्षेत्रको विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठाएको छ । राष्ट्र बैंकको वित्तीय जानकारी इकाईले यस्ता कारोबारको निगरानी र अनुसन्धानलाई तीव्र बनाए पनि सम्बन्धित निकायहरूसँगको समन्वय र कानुनी कारबाहीको प्रभावकारिता अझै अपेक्षाकृत देखिएको छैन ।
निष्कर्ष
नेपाल राष्ट्र बैंकको यो प्रतिवेदनले वित्तीय क्षेत्रमा शंकास्पद गतिविधिको बढ्दो प्रवृत्तिलाई उजागर गरेको छ । विगत पाँच वर्षमा शंकास्पद कारोबारको रिपोर्टिङ सङ्ख्या १,०९० बाट ७,३३८ पुग्नुले नियामक निकाय र बैंकहरूलाई थप सतर्क र सक्रिय बन्नुपर्ने सङ्केत गरेको छ । यस्ता गतिविधि नियन्त्रणका लागि कडा नीति, प्रभावकारी अनुगमन र कानुनी कारबाही अपरिहार्य बनेको छ ।
