काठमाडौं, असोज ३, २०८१ – परराष्ट्रमन्त्री डा. अरजु राणा देउवा र क्यानडाली विदेशमन्त्री मेलानी जोलीबीच क्यानडाको ओटावामा महत्वपूर्ण भेटवार्ता भएको छ। भेटका क्रममा दुई देशबीचको सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने विषयमा छलफल भएको थियो। नेपाल र क्यानडाबीच सन् १९६५ मा कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भएदेखि नै सुमधुर सम्बन्ध रहँदै आएको उल्लेख गर्दै दुबै पक्षले आगामी ६०औं वर्षगाँठको तयारी र संयुक्त कार्यक्रमहरूको सहकार्यमा सहमति जनाए।
नेपाल–क्यानडा कूटनीतिक सम्बन्धको यात्रा
नेपाल र क्यानडाबीचको कूटनीतिक सम्बन्ध सन् १९६५ मा स्थापना भएको थियो। सुमधुर र सहयोगमूलक सम्बन्धलाई अझै मजबुत बनाउन दुबै देशले विभिन्न क्षेत्रहरूमा सहकार्य गर्दै आएका छन्। यस सम्बन्धको ६०औं वर्षगाँठ मनाउने तयारीमा नेपाल र क्यानडा मिलेर विशेष कार्यक्रमको आयोजना गर्ने सहमति गरेका छन्।
द्विपक्षीय सम्बन्धका मुख्य बुँदाहरू
- जलविद्युत् क्षेत्रमा लगानी: क्यानडा जलविद्युत् क्षेत्रमा लामो अनुभव र विज्ञता राख्ने मुलुक भएकाले मन्त्री डा. राणाले नेपालमा जलविद्युत् विकासको क्षेत्रमा क्यानडालाई थप लगानी गर्न आह्वान गरिन्। नेपालमा जलविद्युत्को अपार सम्भावना रहेको उल्लेख गर्दै क्यानडाको लगानीले यस क्षेत्रमा ठूलो प्रभाव पार्न सक्ने बताइएको छ।
- महिला सशक्तीकरण र ‘फेमिनिस्ट फरेन पोलिसी’: क्यानडाले महिला सशक्तीकरणका लागि नेपाललाई पुर्याएको सहयोगको प्रशंसा गर्दै, भविष्यमा महिला सशक्तीकरण सम्बन्धी ‘फेमिनिस्ट फरेन पोलिसी’ अघि बढाउने सहमति भएको छ। नेपालमा यस नीति मार्फत् शिक्षा, स्वास्थ्य, र अन्य क्षेत्रहरूमा क्यानडाको निरन्तर सहयोग जारी रहनेछ।
- क्यानडाली राजदूतावासको स्थापना: मन्त्री डा. राणाले नेपालमा क्यानडाको राजदूतावास स्थापनाको लागि क्यानडा सरकारलाई अनुरोध गरिन्। उनले भनिन्, “नेपाल र क्यानडाबीचको व्यापारिक र शैक्षिक आदानप्रदानले दूतावासको आवश्यकता बढाएको छ।” क्यानडाली विदेशमन्त्री जोलीले पनि यो प्रस्तावलाई सकारात्मक रूपमा लिएको बताइन्।
- शिक्षा र पर्यटनमा सहकार्य: क्यानडाले नेपाली विद्यार्थीहरूको लागि शैक्षिक अवसरहरू बढाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरेको छ। हालैको तथ्यांकअनुसार, नेपालबाट क्यानडामा अध्ययन गर्न जाने विद्यार्थीहरूको संख्या तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। यसै गरी, नेपालमा पनि क्यानडाली पर्यटकहरूको आगमन बढिरहेको छ, जसले दुबै देशबीच पर्यटन क्षेत्रमा थप सहकार्य गर्न मद्दत गर्नेछ।
रेमिटेन्स र व्यापारिक सहकार्यमा सम्भावना
नेपालका अतिकम विकसित राष्ट्र (एलडीसी) को सूचीबाट सन् २०२६ मा ग्राजुएट हुने योजनामा रहेको छ। यो सन्दर्भमा, नेपालले क्यानडाबाट व्यापारिक र लगानी सम्बन्धी सुविधा पाउने अपेक्षा राखेको छ। क्यानडाले सन् २००३ देखि नेपाली उत्पादनहरूलाई ड्युटी-फ्री सुविधा उपलब्ध गराउँदै आएको छ, जसले नेपाली व्यापारलाई फाइदा पुर्याएको छ। मन्त्री डा. राणाले ग्राजुएशन पछि पनि यस्ता सुविधाहरू जारी रहने अपेक्षा राखेकी छिन्।
समाजसेवा र शान्ति स्थापनामा नेपाल–क्यानडा सहकार्य
नेपाल र क्यानडाबीचको सम्बन्ध केवल व्यापारिक वा आर्थिक मात्र नभई समाजसेवा र शान्ति स्थापनामा पनि देखिन्छ। नेपालले संयुक्त राष्ट्रसंघको शान्ति सेनामा ठूलो योगदान पुर्याउँदै आएको छ। क्यानडाली विदेशमन्त्री जोलीले नेपालले विगतमा पुर्याएको योगदानको प्रशंसा गर्दै, आगामी दिनमा पनि शान्ति स्थापनाका कार्यहरूमा नेपालसँग सहकार्य गर्न प्रतिबद्धता जनाइन्।
क्यानडाको पेन्सन फन्ड र नेपालको सम्भावना
क्यानाडेली पेन्सन फन्डमार्फत् नेपालमा लगानी गर्ने सम्भावना रहेको भन्दै विदेशमन्त्री जोलीले नेपालमा यस फन्डलाई परिचालन गर्न सहयोग गर्ने बताइन्। नेपालको जलविद्युत्, पर्यटन, र अन्य क्षेत्रमा क्यानाडेली पेन्सन फन्डको लगानीले दीर्घकालीन आर्थिक लाभ दिने उल्लेख गर्दै क्यानडाले यसबारे सकारात्मक रूपमा सोचिरहेको जानकारी दिइन्।
अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा सहकार्य
नेपाल र क्यानडाबीचका कूटनीतिक सम्बन्ध अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा पनि मजबुत रहेको देखिन्छ। मन्त्री डा. राणाले नेपाल र क्यानडाबीच बहुपक्षीयता, जलवायु परिवर्तन, र दिगो विकास लक्ष्यका क्षेत्रमा समान धारणा रहँदै आएको बताइन्। क्यानडाको ‘फेमिनिस्ट फरेन पोलिसी’ नेपालसँगको सहकार्यमा अघि बढ्ने र यसले सामाजिक न्याय र समतामूलक समाज निर्माणमा योगदान पुर्याउने विश्वास व्यक्त गरियो।
आगामी द्विपक्षीय वार्ता र भविष्यका लक्ष्यहरू
यस वार्तामा आगामी डिसेम्बरमा नेपालमा हुने द्विपक्षीय वार्ताको तयारीका लागि पनि सहमति भएको छ। उक्त वार्तामा दुई देशबीच पर्यटन, शिक्षा, र व्यापारका विषयहरूमा सहकार्यको समझदारी तयार पारिनेछ। नेपाल–क्यानडा कूटनीतिक सम्बन्धको ६०औं बार्षिकोत्सवको अवसरमा यी समझदारीमा हस्ताक्षर हुने योजना रहेको छ।
महिला सशक्तीकरणमा क्यानडाको योगदान
नेपालमा महिला सशक्तीकरणका क्षेत्रमा क्यानडाले पुर्याएको योगदानलाई निरन्तरता दिँदै क्यानडाले छात्रा विश्वविद्यालयको स्थापनामा सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ। क्यानडाले अघि सारेको ‘फेमिनिस्ट फरेन पोलिसी’ ले नेपालको शिक्षा र सामाजिक क्षेत्रमा सकारात्मक प्रभाव पार्दै आएको छ। नेपालमा महिलाहरूको शैक्षिक पहुँचलाई अझै सशक्त बनाउन क्यानडाको सहयोग महत्वपूर्ण हुने बताइएको छ।
यस वार्तामा नेपालका तर्फबाट क्यानडाका लागि नेपाली राजदूत भरतराज पौडेल लगायतका उच्च अधिकारीहरू सहभागी थिए। वार्ताको अन्त्यमा क्यानडाली विदेशमन्त्री जोलीले नेपालमा अध्ययन गर्ने नेपाली विद्यार्थीहरूको मेहनत र इमानदारीको प्रशंसा गर्दै, क्यानडामा रहेका नेपालीहरूको बढ्दो उपस्थिति खुसीको कुरा भएको बताइन्।
निष्कर्ष
नेपाल–क्यानडा कूटनीतिक सम्बन्ध सन् १९६५ देखि नै सुमधुर रहँदै आएको छ, र आगामी वर्ष यो सम्बन्धको ६०औं वर्षगाँठ मनाइने तयारीमा छ। महिला सशक्तीकरण, जलविद्युत् विकास, र पर्यटन जस्ता क्षेत्रमा सहकार्य गर्दै दुबै देशले आर्थिक र सामाजिक क्षेत्रमा ठूलो योगदान पुर्याउँदै आएका छन्। परराष्ट्रमन्त्री डा. राणा र क्यानडाली विदेशमन्त्री मेलानी जोलीबीचको भेटले द्विपक्षीय सम्बन्धलाई नयाँ उचाइमा पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
Epress Media असोज ३, २०८१
