दसैँको मुखमा यात्रा कठिन

काठमाडौं। दसैँ पर्व नजिकिँदै गर्दा यात्रा गर्न चाहने नागरिकहरूको सङ्ख्या बढिरहेको छ। कतिपय यात्रुहरूले दसैँ मनाउन घर फर्कनका लागि पहिल्यै योजना बनाएका थिए। तर पहिरो र बाढीका कारण राजमार्गहरू अवरुद्ध भएपछि घर फर्कन चाहनेहरू समस्यामा परेका छन्। हवाई यात्रा महँगो भएका कारण धेरैले सडक मार्ग प्रयोग गर्ने योजना बनाएका छन्। सडक मार्गको दयनीय अवस्था, पहिरोको जोखिम र सवारी चापले गर्दा दसैँको यात्रा सुरक्षित र सहज बनाउन चुनौती थपिएको छ।

एउटा सवारी साधन पहिरोमा फसेर अन्य यात्रुहरू जाममा बस्नुपरेको छ। लामो समयसम्म जाममा बस्नुपर्दा यात्रुले शौचालयको प्रयोग गर्न नपाएको, बस्ती नभएका ठाउँमा किनेर खान नसकेको र बजार क्षेत्रमा रोकिएका सवारीका यात्रुले महँगो मूल्य तिर्नुपरेको समस्या पनि देखा परेको छ। धेरैजसो स्थानमा सवारी जाममा फसेर बस्नुपर्दा यात्रुहरूले अत्यधिक सास्ती भोग्नुपरेको छ।

निरन्तरको भारी वर्षा र पहिरोका कारण नेपालका विभिन्न क्षेत्रमा जनजीवन प्रभावित भएको छ। पछिल्ला केही दिनदेखि परेको अविरल वर्षाले मुलुकका विभिन्न भागमा पहिरो जानुका साथै नदी तथा खोलाहरूमा बाढी आउँदा व्यापक क्षति पुगेको छ। पहिरोका कारण कयौँ व्यक्ति घाइते भएका छन् भने धेरैको ज्यान गइसकेको छ। सडक सञ्जाल प्रभावित हुँदा यातायातमा अवरोध उत्पन्न भएको छ र कैयौँ बस्ती विस्थापित भएका छन्।

पहिरो र बाढीले कयौँ जिल्लामा क्षति

वर्षा र पहिरोका कारण प्रभावित हुने जिल्लाहरूमा धादिङ, मकवानपुर, गोरखा, लमजुङ, सिन्धुपाल्चोक, नुवाकोट, बागलुङ, पर्वत लगायतका जिल्ला पर्दछन्। ती जिल्लाका विभिन्न स्थानमा पहिरोले घर पुरिँदा र सडक अवरुद्ध हुँदा सर्वसाधारणको जनजीवन कष्टकर बनेको छ। धादिङको त्रिभुवन राजपथको नौबिसे-नागढुङ्गा खण्डमा पर्ने झ्याप्ले खोलामा गएको पहिरोले एकैचोटि ३५ जनाको ज्यान लिएको छ भने दर्जनौँ सवारी साधनमा क्षति पुगेको छ। यस पहिरोका कारण हजारौँ मानिस प्रभावित भएका छन् र बासस्थान गुमाएका छन्।

काठमाडौंबाट बाहिरिने सडकहरू अवरुद्ध

सङ्घीय राजधानी काठमाडौँसँग जोडिएका मुख्य सडक मार्गहरू पृथ्वी राजमार्ग र त्रिभुवन राजपथ पहिरोका कारण अवरुद्ध भएका छन्। नागढुङ्गा–नौबिसे खण्डमा निरन्तर पहिरो गएपछि यातायात पूर्णरूपमा अवरुद्ध भएको थियो। सोमबारदेखि यो खण्ड एकतर्फी रूपमा सञ्चालनमा आएको भए पनि यात्रा अझै जोखिमयुक्त छ। कतिपय स्थानमा पहिरोको जोखिम कायमै रहेकोले साना सवारीसाधनलाई धादिङको गल्छीबाट नुवाकोटको छहरे हुँदै काठमाडौँ प्रवेश गराइएको छ।

राजमार्गको घुम्तीघुम्तीमा पहिरो झरेको र सडक भासिएकोले साना तथा हल्का सवारीसाधनलाई जोखिमपूर्ण भएको प्रहरी निरीक्षक प्रह्लाद सिलवालले जानकारी दिए। ‘राजमार्गमा अझै पनि पूर्णरूपमा सवारी सञ्चालनका लागि समस्या छ,’ उनले भने। पहिरोको प्रभावका कारण सडक सञ्जाल अवरुद्ध हुँदा तराई तथा पहाडी क्षेत्रका जिल्लाहरूमा आपूर्ति व्यवस्थामा समस्या सिर्जना भएको छ।

प्रभावित परिवारको उद्धार र राहत

पहिरोले घर भत्किएका र विस्थापित भएका परिवारहरूको उद्धारका लागि स्थानीय प्रशासन, सुरक्षा निकाय र रेडक्रस जस्ता राहत संस्था खटिएका छन्। प्रभावित परिवारलाई सुरक्षित स्थानमा सारिएको छ र उनीहरूलाई तत्काल आवाश्यक राहत सामग्री वितरण गरिएको छ। खाद्यान्न, ओढ्ने, बिछ्याउने र औषधि वितरणका लागि स्थानीय समुदाय र स्वयंसेवकहरू पनि सक्रियताका साथ जुटेका छन्।

धादिङको झ्याप्ले खोला क्षेत्रमा पहिरोले ठूलो क्षति पु¥याएपछि उद्धारको काम जारी छ। तराईका बस्तीहरूमा आएको बाढीले धेरै घरहरू डुबानमा परेको छ र खेतीयोग्य जमिनमा समेत असर पुगेको छ। बागलुङ र पर्वतका पहाडी क्षेत्रमा समेत पहिरो जाँदा कयौँ गाउँका बासिन्दाहरूलाई सुरक्षित ठाउँमा सार्नुपरेको छ। सिन्धुपाल्चोकको मेलम्ची क्षेत्रमा पनि ठूलो पहिरो जाँदा सडक र बस्तीमा असर पुगेको छ।

यातायात र विद्युत् आपूर्तिमा समस्या

भारी वर्षाका कारण राजमार्ग र सहायक सडकहरूमा क्षति पुगेपछि यातायात व्यवस्था प्रभावित भएको छ। सवारी साधन अलपत्र परेका छन् र कतिपय स्थानमा चार दिनसम्म पनि यातायात सुचारु हुन सकेको छैन। लामो दूरीका सवारी साधनलाई खुला स्थानमा सुरक्षित राखिएको छ भने केही क्षेत्रका यात्रुहरूलाई वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गर्न सुझाव दिइएको छ। यस्तै, पहिरोका कारण धेरै ठाउँमा बिजुलीका खम्बा ढलेपछि विद्युत् आपूर्तिमा समेत समस्या आएको छ। विद्युत् अवरुद्ध हुँदा सञ्चार सम्पर्क विच्छेद हुने समस्या पनि देखा परेको छ।

अत्यावश्यक सामग्रीको अभाव

सडक र यातायात अवरुद्ध हुँदा अत्यावश्यक सामग्रीको आपूर्तिमा समस्या उत्पन्न भएको छ। काठमाडौं लगायतका शहरहरूमा तरकारी, दूधजन्य, मासुजन्य वस्तुहरू र खाद्यान्नको आपूर्तिमा अवरोध आएको छ। खाद्यान्न र तरकारी ढुवानी गर्ने सवारीसाधनलाई प्रहरीले सुरक्षित रूपमा काठमाडौं प्रवेश गराए पनि पर्याप्त आपूर्ति नहुँदा मूल्य वृद्धि भएको छ। बजारमा तरकारी र खाद्यान्नको अभाव भएकोले सर्वसाधारणलाई अत्यावश्यक सामग्री किन्न कठिन भएको छ। बाढी प्रभावित तराईका केही जिल्लाहरूमा पनि यस्तै अवस्था छ।

जोखिमयुक्त क्षेत्रमा सवारी साधनका लागि वैकल्पिक मार्ग

नागढुङ्गा–नौबिसे क्षेत्र अझै पूर्णरूपमा सुरक्षित नभएकोले साना र हल्का सवारीसाधनलाई वैकल्पिक मार्ग प्रयोग गर्न सुझाव दिइएको छ। जोखिमयुक्त क्षेत्रमा रहेका यात्रुवाहक बसलाई नौबिसे–नागढुङ्गा मार्गबाट मात्रै प्रवेश गराइएको छ भने साना सवारीलाई धादिङको गल्छीबाट नुवाकोट हुँदै काठमाडौं जान सहजीकरण गरिएको छ। गल्छीबाट माथिल्लो क्षेत्र हुँदै धार्के–सीतापाइला सडक खण्डमार्फत सवारी साधनलाई सुरक्षित रूपमा आवतजावत गराइएको छ। यस्तै, नौबिसे क्षेत्रको सडक पूर्णरूपमा सुरक्षित नभएसम्म ठूलो सवारीलाई खुला स्थानमा राख्न सहजीकरण गरिएको छ।

सवारी चालक र यात्रुको त्रास

लगातारको पहिरोका कारण सवारी चालक र यात्रु दुवै त्रासको अवस्थाबाट गुज्रिरहेका छन्। कतिपय स्थानमा पहिरो झरेको, गाडी पुरिएको, मानवीय क्षति भएको खबरले यात्रुहरू डराएका छन्। पहिरोको जोखिम अझै कायमै रहेकोले चालकहरूले डरैडरमा यात्रा गरिरहेको बताए। कतिपय यात्रुहरूले ‘हामी काठमाडौं पुग्छौँ नि?’, ‘कुन बाटो ठीक होला?’ भनेर सोध्ने गरेको सवारी चालकहरूले बताएका छन्। कतिपय स्थानमा सवारी चाप धेरै भएकाले सवारी साधनको दौडधूपमा दुर्घटनाको जोखिम छ।

विपद् व्यवस्थापनका चुनौती

बाढी र पहिरोका कारण उत्पन्न भएका चुनौतीहरू समाधान गर्न संघीय, प्रदेश र स्थानीय सरकारका साथै सुरक्षा निकाय, रेडक्रस, स्वयंसेवी संस्था र स्थानीय समुदायहरू खटिएका छन्। तर विपद् व्यवस्थापनमा अझै पनि विभिन्न समस्या र चुनौतीहरू देखिएका छन्। उद्धार र राहतका लागि सबै निकायले आफ्नो प्रयास गरिरहेका भए पनि प्रभावित क्षेत्रमा पुग्न कठिन भएको र आवश्यक स्रोतसाधनको अभावका कारण उद्धार कार्यमा समस्या उत्पन्न भइरहेको छ। बाढी पहिरोको कारणले बाटोघाटो अवरुद्ध हुँदा राहत र उद्धारका लागि आवश्यक सामग्री ढुवानीमा पनि समस्या भएको छ।

सरकारले गर्नुपर्ने पहल

पहिरो र बाढीका कारण उत्पन्न समस्याहरू समाधान गर्न सरकारले तत्कालिन र दीर्घकालिन दुवै पहल गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ। तत्काल राहत र उद्धारका लागि उद्धारकर्मी, सुरक्षा निकाय र स्थानीय समुदायलाई समन्वय गरी प्रभावित क्षेत्रमा आवश्यक स्रोतसाधन उपलब्ध गराउनुपर्नेछ। यातायात सहज बनाउन सडक विभाग, स्थानीय प्रशासन र अन्य सरोकारवाला निकायबीच सम

न्वय गरेर पहिरो पन्छाउने र सडक मर्मतका कामहरू चाँडोभन्दा चाँडो सम्पन्न गर्नुपर्ने छ।

दीर्घकालिन रुपमा जोखिमयुक्त क्षेत्रमा पूर्वाधार निर्माणमा ध्यान दिइनुपर्ने र जोखिम न्यूनीकरणका लागि विभिन्न उपायहरूको पहिचान गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ। पहाडी क्षेत्रमा सुरक्षित तवरले सडक निर्माण, जलाधार व्यवस्थापन, वृक्षारोपण तथा नदी तथा खोला व्यवस्थापनमा ध्यान दिन आवश्यक छ। बाढी र पहिरोका कारण हुने जोखिम न्यूनीकरणका लागि वातावरणीय सन्तुलन कायम गर्न र जोखिम क्षेत्रको पहिचान गरेर पूर्वतयारी गर्न सरकारले दीर्घकालिन योजना बनाउनु आवश्यक छ।

सम्बन्धित निकायको प्रयास र समन्वय

पहिरो र बाढीका कारण सिर्जित समस्याहरू समाधान गर्न सम्बन्धित निकायहरूको समन्वय आवश्यक रहेको छ। प्रहरी निरीक्षक प्रह्लाद सिलवालले सम्भावित जोखिम कम गर्न चौबिसै घण्टा सडकमा खटिएको बताए। यस्तै, प्रहरी नायब उपरीक्षक लक्ष्मी थपलियाले पनि धादिङबेंसीमा रहेको पहिरो पन्छाउने काममा सशस्त्र प्रहरी बल सक्रियताका साथ खटिरहेको जानकारी दिए। यात्रुलाई आवतजावतमा सहजता होस् र कुनै अप्रिय घटना नहोस् भन्नका लागि सबै सुरक्षा निकायहरू राजमार्गमा सक्रिय छन्।

यात्रुको माग: सुरक्षित यात्रा

यात्रुहरूले राजमार्गमा यात्रा सुरक्षित बनाउन सरकारसँग माग गरेका छन्। काठमाडौंबाट पोखरा जान लागेकी तुलसा रेग्मीले भनिन्, ‘हवाइजहाज चढ्न पैसाले धान्दैन, गाडी चढ्यो मरिन्छ कि बाँचिन्छ पत्तो छैन। सरकारले सबै काम छोडेर राजमार्गको यात्रा सुरक्षित गराइदिए हामीजस्ता सर्वसाधारणको कल्याण हुने थियो।’

दसैँमा घर फर्कने यात्रुको सङ्ख्या बढ्दै गएकाले सवारी चाप अझै बढ्ने देखिन्छ। पहिरो र बाढीका कारण उत्पन्न समस्याहरू समाधान नगरेसम्म यात्रुहरूको त्रास कम हुने अवस्था छैन। सबै निकायको समन्वय र जिम्मेवारीका साथको पहलले मात्र राजमार्गमा यात्रा सुरक्षित र सहज बनाउन सकिनेछ।

निष्कर्ष

नेपालमा हालैको भारी वर्षा र पहिरोले देशभरिका कयौँ क्षेत्रहरूमा गम्भीर असर पु¥याएको छ। सडकमाथि पहिरो जानु, नदीहरूमा बाढी आउनु, र विद्युत् तथा सञ्चार सेवा अवरुद्ध हुनुले सर्वसाधारणको जनजीवनमा ठूलो असर पारेको छ। यातायात, खाद्यान्न आपूर्ति, र राहत तथा उद्धारका कामहरूमा अवरोध उत्पन्न भएको छ। दसैँको मुखमा यस्तो समस्याले गर्दा सर्वसाधारणको यात्रा कठिन भएको छ। यस विपद् व्यवस्थापनमा सबै निकायको समन्वय, दीर्घकालिन योजना र प्रभावकारी व्यवस्थापनको खाँचो छ।

इप्रेस मिडिया