काठमाडौं— इजरायलले आइरन डोम नामक अत्याधुनिक मिसाइल रक्षा प्रणालीको प्रयोग गर्दै आफ्नो भूमिमा हुने आक्रमणबाट जनधनको ठूलो क्षति हुनबाट बचाइरहेको छ। हालै इरानले १८० भन्दा बढी ब्यालेस्टिक मिसाइलले इजरायलमा आक्रमण गरेपछि इजरायलको आइरन डोम प्रणालीले अधिकांश मिसाइलहरूलाई आकाशमै नष्ट गरेर जनधनको क्षति रोक्न सफल भएको छ। यसले इजरायलको सुरक्षा रणनीतिमा आइरन डोमको महत्त्वलाई अझ बलियो बनाएको छ।
आइरन डोम: विकास र इतिहास
इजरायलको आइरन डोम मिसाइल डिफेन्स सिस्टमको विकास सन् २००६ मा इस्लामी समूह हिजबुल्लाहसँगको लडाइँपछि सुरु भएको थियो। त्यो समयमा हिजबुल्लाहले इजरायलमा हजारौँ रकेट प्रहार गरेपछि दर्जनौँ मानिसको मृत्यु भएको थियो। यस घटनाले इजरायललाई आफ्नो सुरक्षा प्रणालीमा सुधार ल्याउन बाध्य बनायो। यसै क्रममा इजरायलको सरकारी कम्पनी राफाल डिफेन्सले देशका लागि मिसाइल शिल्ड बनाउने प्रस्ताव अघि सारेको थियो। यस योजनामा अमेरिकाले २० करोड डलरको सहयोग पनि गरेको थियो।
बर्षौंको अनुसन्धान र विकासपछि, सन् २०११ मा आइरन डोमको परीक्षण गरिएको थियो। दक्षिणी शहर वीरसेबाबाट प्रहार भएको रकेट मिसाइललाई यस सिस्टमले सफलतापूर्वक नष्ट गरेको थियो। यो सफल परीक्षणले आइरन डोमलाई इजरायलको सुरक्षा प्रणालीमा महत्वपूर्ण घटकको रूपमा स्थापना गर्यो।
आइरन डोमको संरचना र कार्यशैली
आइरन डोम एक अत्याधुनिक मिसाइल प्रतिरोधी प्रणाली हो जसले छोटो दुरिका रकेट र तोपका गोलाहरूलाई नष्ट गर्न सक्षम छ। यस प्रणालीको मुख्य विशेषता भनेको यसको स्वतन्त्र रूपमा काम गर्न सक्ने क्षमता हो। जब कुनै रकेट वा मिसाइल इजरायलको जनघन्य इलाकातर्फ प्रहार हुन्छ, आइरन डोमले त्यसलाई पत्ता लगाएर लक्ष्यमा पुग्नुअघि नै आकाशमै नष्ट गर्न सक्षम हुन्छ।
यस प्रणालीले इन्टरसेप्टर नामक मिसाइलहरू प्रयोग गर्छ जसको मूल्य करिब डेढ लाख डलर पर्छ। रडार प्रणालीले खतरा पत्ता लगाउने बित्तिकै, नियन्त्रण कक्षले इन्टरसेप्टर मिसाइललाई प्रक्षेपण गर्दछ, जसले आक्रमणकारी रकेटलाई आकाशमै नष्ट गर्छ। यसले जनधनको क्षति हुनबाट बचाउँछ र इजरायली नागरिकहरूलाई सुरक्षित राख्छ।
आइरन डोमको प्रभावकारिता
इजरायली सेनाका अनुसार आइरन डोमले हालसम्म ९० प्रतिशत भन्दा बढी रकेटहरू आकाशमै नष्ट गर्न सफल भएको छ। विशेषगरी शहरी इलाकाहरू र जनघन्य क्षेत्रमा लक्षित रकेटहरू जमिनमा खस्नुअघि नै नष्ट गरिने भएकाले ठूलो क्षति हुनबाट जोगिएको छ। यो प्रणालीले इजरायलको धेरै शहरहरूलाई रकेट आक्रमणबाट जोगाइरहेको छ।
इजरायलले आइरन डोम प्रणाली निर्माण गर्न लाखौं डलर खर्च गरेको छ। यो प्रणालीको विकास र सञ्चालनका लागि अमेरिकाले ठूलो आर्थिक सहयोग पनि गरेको छ। यसले इजरायलको सुरक्षामा ठूलो भूमिका खेल्दै आएको छ र यो प्रविधिको सफलता विश्वभरका मुलुकहरूको लागि प्रेरणादायी बनेको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय समर्थन र चुनौतीहरू
आइरन डोम प्रणालीले इजरायललाई रकेट आक्रमणबाट जोगाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। अमेरिकाले यो प्रणालीको विकासमा आर्थिक सहयोग गर्नुको साथै यसलाई विश्वभरका अन्य मुलुकहरूलाई पनि विस्तार गर्न सल्लाह दिएको छ। विशेष गरी अमेरिका, दक्षिण कोरिया, र अन्य केही युरोपेली मुलुकहरूले यस प्रणालीलाई आफ्नो सुरक्षामा समावेश गर्न चासो देखाएका छन्।
तर आइरन डोमको निर्माण र सञ्चालन महँगो हुनु यसको सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको छ। प्रत्येक इन्टरसेप्टर मिसाइलको मूल्य डेढ लाख डलर हुने भएकाले यसको सञ्चालनमा ठूलो आर्थिक भार पर्छ। यसका साथै, यस प्रणालीले सीमित मात्रामा रकेट र मिसाइललाई नष्ट गर्न सक्छ, जसका कारण अत्यधिक संख्यामा आक्रमण भएमा यसले प्रभावकारिता गुमाउन सक्छ।
हिजबुल्लाहसँगको संघर्षपछि आइरन डोमको विकास
सन् २००६ मा इस्लामी समूह हिजबुल्लाहसँगको संघर्षपछि आइरन डोम प्रणालीको आवश्यकता बढ्यो। हिजबुल्लाहले इजरायलमाथि हजारौं रकेट प्रहार गर्दा दर्जनौं मानिसहरूको मृत्यु भयो र ठूलो संख्यामा घरधुरी क्षति भए। यस घटनाले इजरायललाई आफ्नो सुरक्षा प्रणाली सुधार गर्न आवश्यक बनायो र आइरन डोमको विकास सुरु गरियो।
यस प्रविधिको विकासका लागि इजरायलले अमेरिकासँग सहकार्य गर्यो र यसलाई साकार बनाउन अमेरिकी कम्पनीहरूको समेत सहयोग लियो। अमेरिकाले इजरायललाई २० करोड डलर सहयोग गरेको थियो र यसले आइरन डोमको सफल परीक्षण र विकास सम्भव बनायो।
आइरन डोमको प्रयोग: सफलताका उदाहरणहरू
आइरन डोमले इजरायलमाथि भएका धेरै रकेट आक्रमणमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। जब-जब हमास, हिजबुल्लाह वा अन्य समूहहरूले इजरायलमाथि रकेट प्रहार गरे, आइरन डोमले तिनीहरूलाई जमिनमा खस्नुअघि नै नष्ट गरिदिएको छ।
यस प्रविधिको सफलताले इजरायललाई अन्य मुलुकहरूको आक्रमणबाट बचाउन मात्र होइन, यसको आत्मविश्वास बढाउन समेत ठूलो भूमिका खेलेको छ। आइरन डोमले इजरायललाई आफ्नो रक्षा प्रणालीमा महत्वपूर्ण सुरक्षा कवच प्रदान गरेको छ, जसले गर्दा इजरायली जनतालाई शान्ति र सुरक्षाको अनुभूति भएको छ।
भविष्यको सम्भाव्यता र प्रविधि विस्तार
आइरन डोमको सफलता पछि इजरायलले यसै प्रकारका अन्य अत्याधुनिक मिसाइल रक्षा प्रणालीहरूको विकासमा ध्यान दिएको छ। यसले साना तथा लामो दूरीका मिसाइलहरूबाट बच्न सक्षम हुने प्रविधिहरूको विकासमा लागिपरेको छ।
भविष्यमा इजरायलले आइरन डोममा थप सुधार गर्दै यसलाई अझ प्रभावकारी बनाउन योजना बनाइरहेको छ। यसको दायरा विस्तार गर्न र यसले प्रतिरोध गर्न सक्ने रकेट र मिसाइलहरूको सङ्ख्या बढाउन इजरायलले नयाँ अनुसन्धान र विकासमा जोड दिएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय सन्दर्भमा आइरन डोम
आइरन डोमको सफलता देखेर अन्य मुलुकहरूले पनि यसप्रति चासो देखाएका छन्। विशेष गरी युद्धग्रस्त मुलुकहरू, जसले नियमित रूपमा रकेट आक्रमणको सामना गर्नुपर्छ, आइरन डोमलाई आफ्नो सुरक्षामा समावेश गर्न चाहन्छन्। अमेरिका र दक्षिण कोरियाले यो प्रणालीलाई आफ्नो सुरक्षाका लागि महत्वपूर्ण ठानेका छन्। यसले इजरायलको प्राविधिक कौशल र सुरक्षाका लागि गरिएको प्रतिबद्धतालाई विश्वभर मान्यता दिएको छ।
आइरन डोम जस्तो प्रणालीले विश्वभरका अन्य मुलुकहरूलाई आफ्नो सुरक्षा प्रणाली सुधार गर्न र अत्याधुनिक प्रविधिहरूको प्रयोग गर्न प्रेरित गरेको छ। यसको प्रयोगले मुलुकहरूको सिमा सुरक्षा बलियो बनाउने र जनधनको क्षति कम गर्ने कार्यमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।
निष्कर्ष: आइरन डोमको महत्त्वपूर्ण भूमिका
आइरन डोम इजरायलको सुरक्षा प्रणालीमा एउटा अत्यन्तै महत्वपूर्ण प्रविधि बनेको छ। यसले इजरायललाई आफ्नो सुरक्षामा महत्वपूर्ण योगदान दिएको छ र मुलुकलाई जनधनको ठूलो क्षति हुनबाट बचाएको छ। आइरन डोमले इजरायललाई न केवल रकेट आक्रमणबाट बचाउँछ, बरु यो इजरायली जनताका लागि शान्ति र सुरक्षाको प्रतीक बनेको छ।
यो प्रणालीको विकास र प्रयोगले इजरायलको प्राविधिक क्षमतालाई नयाँ उचाइमा पुर्याएको छ र यसले अन्य मुलुकहरूलाई पनि प्रेरित गरेको छ। आइरन डोमको सफलता र यसको प्रयोगले देखाएको परिणामले इजरायललाई मध्यपूर्वको तनावग्रस्त क्षेत्रमा सुरक्षाका लागि बलियो आधार प्रदान गरेको छ।
भविष्यमा आइरन डोमको सुधार र विस्तारले इजरायललाई अझ बढी सुरक्षित बनाउने छ र यो प्रविधि अन्य मुलुकहरूको लागि पनि एउटा प्रेरणाको स्रोत हुनेछ। यसले विश्वभरका मुलुकहरूलाई अत्याधुनिक सुरक्षा प्रणालीको विकास र यसको उपयोगमा जोड दिन प्रेरित गरेको छ।
ePress Media
१६ असोज, २०८१
