ईद–उल–फित्रको रौनक : नेपालमा आज मनाइँदै विशेष उत्सव !

काठमाडौँ, चैत्र १८, २०८१
ईप्रेस संवाददाता

इस्लाम धर्मावलम्बीहरूको महान् पर्व ‘ईद–उल–फित्र’ आज चैत्र १८, २०८१ मा नेपालभर हर्षोल्लासका साथ मनाइँदै छ । रमजान महिनाको एक महिना लामो रोजा (उपवास) को समापनसँगै यो पर्व मनाउने परम्परा छ । नेपालमा रहेका मुस्लिम समुदायले यो अवसरमा विशेष नमाज पढ्ने, एकअर्कालाई शुभकामना साटासाट गर्ने र सामूहिक भोजको आयोजना गर्दै खुशियाली बाँड्ने गर्छन् । यो पर्वले नेपालको बहुधार्मिक र बहुसांस्कृतिक पहिचानलाई थप मजबुत बनाउँदै सामाजिक सद्भाव र एकताको सन्देश प्रवाह गरेको छ ।

ईद–उल–फित्रको परिचय र महत्त्व

‘ईद–उल–फित्र’ इस्लामिक पात्रो (हिजरी संवत्) अनुसार शव्वाल महिनाको पहिलो दिन मनाइन्छ । यसलाई ‘रोजा तोड्ने पर्व’ पनि भनिन्छ, किनभने यो रमजान महिनाको कठोर उपवासको समापनको प्रतीक हो । रमजानलाई इस्लाम धर्ममा सबैभन्दा पवित्र महिना मानिन्छ, जसमा मुस्लिमहरूले बिहान सूर्योदयदेखि सूर्यास्तसम्म पानीसमेत नपिई उपवास बस्छन् । यो अवधिमा उनीहरूले आत्मसंयम, धैर्य र अल्लाहप्रतिको भक्ति प्रदर्शन गर्छन् । रमजानको अन्त्यमा चन्द्रमा देखिएपछि ईदको घोषणा हुन्छ, र यो दिन विशेष उत्सवका रूपमा मनाइन्छ ।

ईदको शाब्दिक अर्थ ‘खुशियाली’ हो । यो पर्वले भाइचारा, मेलमिलाप, दान र सामाजिक एकताको सन्देश बोकेको छ । नेपालमा यो पर्वले मुस्लिम समुदायलाई मात्र नभई अन्य धर्मावलम्बीहरूलाई पनि एकताको भावनामा जोड्ने काम गरेको छ । उपराष्ट्रपति रामसहायप्रसाद यादवले यस अवसरमा शुभकामना सन्देश जारी गर्दै भनेका छन्, “ईद–उल–फित्रले सबैखाले विभेदको अन्त्य र नकारात्मक भावनालाई निषेध गर्छ । यो पर्वले राष्ट्रिय एकता र सांस्कृतिक ऐक्यबद्धतालाई सुदृढ बनाउँदै समृद्ध समाज निर्माणमा प्रेरणा दिन्छ ।”

नेपालमा ईद मनाउने परम्परा

नेपालमा ईद–उल–फित्रको उत्सव विशेष परम्परागत शैलीमा मनाइन्छ । बिहानै इस्लाम धर्मावलम्बीहरू नुहाएर सफा लुगा लगाउँछन् र नजिकैको मस्जिद वा ईदगाह (खुला मैदान) मा गएर सामूहिक रूपमा विशेष नमाज पढ्छन् । यो नमाज दुई रकातको हुन्छ र यसमा छ पटक ‘तकबिर’ (अल्लाहु अकबर) भनिन्छ । नमाजपछि इमामले प्रवचन दिन्छन्, जसमा धार्मिक शिक्षा, एकता र सामाजिक दायित्वबारे चर्चा गरिन्छ ।

नमाजपछि घर फर्किएर परिवार र छिमेकीहरूसँग मिठा परिकार बाँडेर खाने चलन छ । नेपालमा ईदको विशेष परिकारमा सिवइँ (खिरजस्तो मिठाई), बिरयानी, कबाब, समोसा र विभिन्न मिठाईहरू पर्छन् । सिवइँलाई दूध, चिनी, सुक्खा फलफूल र मसालाले बनाइन्छ, जुन ईदको परम्परागत मिठाई मानिन्छ । यी परिकारहरू छिमेकी र आफन्तहरूसँग बाँडेर खाने प्रचलनले सामुदायिक भावनालाई बलियो बनाउँछ ।

नेपालको तराई क्षेत्र, विशेष गरी नेपालगञ्ज, भैरहवा, वीरगञ्ज, जनकपुर, बारा, पर्सा, सुनसरी, मोरङ र सप्तरीमा मुस्लिम समुदायको बाहुल्य छ । यी क्षेत्रमा ईदको रौनक विशेष हुन्छ । काठमाडौँको घण्टाघर नजिकैको मस्जिद र क्यासिनो अन्ना क्षेत्रमा पनि ठूलो सङ्ख्यामा मानिसहरू नमाजका लागि जम्मा हुन्छन् । बच्चाहरू नयाँ लुगा लगाएर ‘ईदी’ (नगद वा उपहार) पाउँदा उत्साहित हुन्छन्, भने ठूला मानिसहरू गरिब र असहायलाई दान (जकात) बाँड्छन् ।

ईदको तयारी र रमजानको महत्त्व

ईदको तयारी रमजान महिनाभरि नै चल्छ । यो महिनामा मुस्लिमहरूले दिनभरि उपवास बस्छन् र सूर्योदयअघि ‘सुहुर’ (बिहानको खाना) र सूर्यास्तपछि ‘इफ्तार’ (उपवास तोड्ने खाना) खान्छन् । इफ्तारमा सामान्यतया खजुरबाट उपवास तोड्ने चलन छ, जुन पैगम्बर मोहम्मदको परम्परालाई पछ्याउँछ । रमजानको अन्तिम १० दिनमा ‘लैलतुल कदर’ (शक्ति र आशीर्वादको रात) पर्ने विश्वास गरिन्छ, जसमा विशेष प्रार्थना र कुरान पाठ गरिन्छ ।

ईदको अघिल्लो दिन ‘चाँद रात’ मनाइन्छ, जसमा चन्द्रमा देखिएपछि ईदको घोषणा हुन्छ । यो दिन बजारमा किनमेलको चहलपहल बढ्छ । नयाँ लुगा, मिठाई र उपहार किन्नेहरूको भीड लाग्छ । नेपालगञ्जका व्यापारी मोहम्मद अन्सारी भन्छन्, “ईदअघि बजारमा निकै रौनक हुन्छ । मानिसहरू नयाँ कपडा र मिठाई किनेर उत्साहित हुन्छन् । यो हाम्रो व्यापारको पनि ठूलो अवसर हो ।”

नेपालमा ईदको प्रभाव

ईद–उल–फित्र नेपालको सामाजिक, सांस्कृतिक र आर्थिक जीवनमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्छ । यो पर्वले विभिन्न धर्म र समुदायबीचको एकताको सन्देश दिन्छ । नेपाल सरकारले ईदको दिन सार्वजनिक बिदा घोषणा गरेर यसको सम्मान गरेको छ । चैत्र १८ मा दिइएको यो बिदाले गैरमुस्लिम समुदायलाई पनि ईदको उत्सवमा सहभागी हुने अवसर प्रदान गर्छ ।

सामाजिक रूपमा, ईदले गरिब र असहायलाई सहयोग गर्ने परम्परालाई प्रोत्साहन गर्छ । रमजानमा अनिवार्य दान (जकात–उल–फित्र) बाँड्ने चलन छ, जसले सामाजिक असमानता घटाउन मद्दत गर्छ । नेपालगञ्जका मौलाना जब्बार मन्जरी भन्छन्, “ईदले धनी र गरिबबीचको खाडल कम गर्छ । जकातले हरेक मुस्लिमलाई आफ्नो सम्पत्तिको २.५ प्रतिशत गरिबलाई दिन प्रेरित गर्छ ।”

आर्थिक रूपमा, ईदले बजारमा चहलपहल बढाउँछ । कपडा, खाद्यान्न र मिठाईको व्यापारमा उल्लेख्य वृद्धि हुन्छ । काठमाडौँका व्यापारी शेखर अहमदका अनुसार, “ईदको समयमा व्यापार दोब्बर हुन्छ । यो हाम्रा लागि ठूलो चाड मात्र होइन, आर्थिक अवसर पनि हो ।”

आज नेपालभर ईदको रौनक छाएको छ । बिहानै मस्जिद र ईदगाहहरूमा नमाजका लागि ठूलो भीड जम्मा भएको छ । काठमाडौँको नेपाली जामे मस्जिदमा सयौँ मानिसहरू नमाज पढ्न पुगेका छन् । त्यस्तै, नेपालगञ्जको बीपी चोक नजिकैको ईदगाहमा हजारौँले सामूहिक प्रार्थना गरेका छन् । स्थानीय प्रशासनले सुरक्षा व्यवस्था कडा बनाएको छ भने सडकमा ट्राफिक व्यवस्थापनका लागि विशेष प्रबन्ध गरिएको छ ।

यस वर्षको ईदमा मौसम पनि अनुकूल रहेको छ । जल तथा मौसम विज्ञान विभागका अनुसार चैत्र १८ मा देशभर मौसम सफा रहने र वर्षाको सम्भावना नरहेकाले उत्सवमा कुनै अवरोध नहुने देखिएको छ । यो अनुकूल मौसमले मानिसहरूलाई बाहिर निस्केर उत्सव मनाउन थप सहज बनाएको छ ।

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले ईदको अवसरमा शुभकामना सन्देश जारी गर्दै भनेका छन्, “ईद–उल–फित्रले नेपालको बहुधार्मिक पहिचानलाई उजागर गर्छ । यो पर्वले हामीलाई एकताको सूत्रमा बाँध्छ र सामाजिक न्यायको भावनालाई बलियो बनाउँछ ।” त्यस्तै, विपक्षी दलका नेताहरूले पनि सामाजिक सञ्जालमार्फत शुभकामना व्यक्त गरेका छन् ।

ईदको सांस्कृतिक महत्त्व र चुनौती

नेपालमा ईदले सांस्कृतिक विविधतालाई प्रतिबिम्बित गर्छ । यो पर्वले मुस्लिम समुदायको पहिचान र परम्परालाई जोगाइराख्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छ । तर, आधुनिकताको प्रभाव र शहरीकरणले परम्परागत उत्सवको शैलीमा केही परिवर्तन पनि ल्याएको छ । काठमाडौँका युवा मुस्लिम समुदायका सदस्य फरहान खान भन्छन्, “हामी अझै पनि ईद धुमधामले मनाउँछौँ, तर पहिलेको जस्तो गाउँघरको रौनक भने हराउँदै गएको छ ।”

केही क्षेत्रमा चन्द्रमा देखिने समय फरक पर्दा ईदको मिति एक वा दुई दिन फरक पर्ने चुनौती पनि छ । नेपालमा सामान्यतया साउदी अरबको घोषणालाई आधार मानेर ईद मनाइन्छ, तर स्थानीय मौलानाहरूले चन्द्रमा देखेर निर्णय गर्ने परम्परा पनि कायम छ । यसले कहिलेकाहीँ भ्रम उत्पन्न गर्छ ।

ईदको दीर्घकालीन प्रभाव

ईद–उल–फित्रले नेपालमा सामाजिक एकता र धार्मिक सहिष्णुतालाई बलियो बनाउँछ । यो पर्वले मुस्लिम समुदायलाई आफ्नो संस्कृति र धर्मप्रति गर्व गर्ने अवसर दिन्छ भने अन्य समुदायलाई इस्लामको मूल्य र परम्पराबारे बुझ्ने मौका प्रदान गर्छ । शिक्षाविद् डा. मोहम्मद हसन भन्छन्, “ईदले हामीलाई एकअर्काको संस्कृतिलाई सम्मान गर्न सिकाउँछ । यो नेपालको बहुसांस्कृतिक समाजको सुन्दर उदाहरण हो ।”

आर्थिक रूपमा, ईदले साना व्यापारी र उद्यमीहरूलाई फाइदा पुर्‍याउँछ । सामाजिक रूपमा, यसले दान र सहयोगको भावनालाई प्रोत्साहन गर्छ, जसले गरिबी निवारणमा पनि योगदान दिन्छ । राजनीतिक रूपमा, यो पर्वले सरकारलाई सबै धर्मको सम्मान गर्ने नीति अवलम्बन गर्न प्रेरित गर्छ ।

आज मनाइने ईद–उल–फित्रले नेपालमा खुशियाली, एकता र भाइचाराको सन्देश फैलाएको छ । यो पर्वले मुस्लिम समुदायको धार्मिक र सांस्कृतिक पहिचानलाई उजागर गर्नुका साथै देशको बहुधार्मिक पहिचानलाई थप बलियो बनाएको छ । नेपालगञ्जदेखि काठमाडौँसम्म फैलिएको यो उत्सवले सामाजिक सद्भावको सुन्दर चित्र प्रस्तुत गरेको छ । ईदको यो रौनकले आगामी दिनमा पनि नेपाली समाजमा शान्ति र समृद्धिको कामना गरेको छ ।

ईप्रेस मिडियाको तर्फबाट सम्पूर्ण इस्लाम धर्मावलम्बीहरूलाई ‘ईद मुबारक’ !