काठमाडौँ, चैत्र १८, २०८१
ईप्रेस संवाददाता
इरानी राष्ट्रपति मसौद पेजेश्कियनले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग प्रत्यक्ष वार्ता गर्न अस्वीकार गरेका छन् । मन्त्रिपरिषद् बैठकपछि बोल्दै उनले इरान वार्ताको विरोधी नभए पनि अमेरिकासँग सिधै टेबलमा बस्न तयार नरहेको स्पष्ट पारेका छन् । इरानले अप्रत्यक्ष वार्ताका लागि भने ढोका खुला राखेको छ, जुन ओमानमार्फत सञ्चालन हुने सम्भावना छ ।
पेजेश्कियनले अमेरिकाले पहिले आफ्ना गल्तीहरू सुधार्नुपर्ने र विश्वासको वातावरण बनाउनुपर्ने शर्त राखेका छन् । “जबसम्म अमेरिकाले हामीलाई विश्वासमा लिन सक्दैन, प्रत्यक्ष वार्ता सम्भव छैन,” उनले भने । इरानले ट्रम्पको पत्रको जवाफ ओमानमार्फत पठाउँदै प्रत्यक्ष वार्ताको प्रस्ताव अस्वीकार गरेको जानकारी दिएको छ ।
ट्रम्पको चेतावनी र इरानको अडान
अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले एनबीसीलाई दिएको अन्तर्वार्तामा इरानले नयाँ आणविक सम्झौतामा सहमति नजुटाए बम आक्रमण र थप आर्थिक नाकाबन्दीको चेतावनी दिएका छन् । “यदि उनीहरूले सम्झौता गरेनन् भने बमबारी हुन्छ, जुन उनीहरूले कहिल्यै नदेखेको स्तरको हुनेछ,” ट्रम्पले भने । उनले आफ्नो पहिलो कार्यकालमा जस्तै ‘अधिकतम दबाब’ नीति अपनाउने संकेत गरेका छन्, जसले इरानी तेल निर्यातलाई शून्यमा झार्ने लक्ष्य राख्छ ।
ट्रम्पको यो चेतावनी २०१५ को आणविक सम्झौता (जेसीपीओए) बाट अमेरिका एकतर्फी रूपमा बाहिरिएको सन्दर्भमा आएको हो । विश्लेषकहरूले ट्रम्पमाथि इरानको अविश्वासलाई जायज ठहराउँछन्, किनभने उनले २०१८ मा उक्त सम्झौता तोडेर कडा प्रतिबन्ध लग暗् लगाएका थिए, जसले इरानी अर्थतन्त्रलाई धराशायी बनाएको छ ।
अप्रत्यक्ष वार्ताको सम्भावना
इरानका सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनेईका सल्लाहकार कमाल खराजीले अमेरिकासँग वार्ताका सबै ढोका बन्द नभएको बताएका छन् । “हामी अप्रत्यक्ष वार्ताबाट अर्को पक्षको नियत बुझ्न सक्छौँ र त्यसपछि उचित निर्णय लिनेछौँ,” उनले भने । ओमानले विगतमा पनि इरान र अमेरिकाबीच मध्यस्थकर्ताको भूमिका निर्वाह गरेको इतिहास छ ।
आणविक कार्यक्रम र अन्तर्राष्ट्रिय चासो
संयुक्त राष्ट्रसङ्घको अन्तर्राष्ट्रिय आणविक ऊर्जा एजेन्सी (आईएईए) ले इरानसँग आणविक हतियार बनाउने प्रमाण नभएको तर आवश्यक सामग्री भने रहेको जनाएको छ । इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम शान्तिपूर्ण उद्देश्यका लागि भएको दाबी गर्दै आएको छ । तर, अमेरिका र उसका सहयोगीहरूले इरानको आणविक गतिविधिलाई शङ्काको दृष्टिले हेर्छन् ।
ट्रम्प प्रशासनले इरानलाई आणविक हतियार बनाउन नदिने रणनीति लिएको छ । अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले भनेको छ, “राष्ट्रपति ट्रम्पले स्पष्ट गरेका छन् : इरानलाई आणविक हतियार प्राप्त गर्न दिइने छैन । यदि इरानी शासन सम्झौतामा तयार भएन भने अन्य विकल्प अपनाइनेछ, जुन इरानका लागि निकै खराब हुनेछ ।”
आर्थिक सङ्कट र वार्ताको दबाब
अमेरिकी प्रतिबन्धका कारण इरानको मुद्रा रियालको मूल्यमा भारी गिरावट आएको छ र अर्थतन्त्र सङ्कटमा छ । यस्तो अवस्थामा वार्ताले इरानको आर्थिक समस्या समाधान गर्न सक्ने सम्भावना छ, तर प्रत्यक्ष वार्ताप्रति असहमति र ट्रम्पको धम्कीले कूटनीतिक समाधान जटिल बनेको छ ।
क्षेत्रीय तनाव र भविष्य
इरान र अमेरिकाबीचको यो तनाव मध्यपूर्वको क्षेत्रीय सङ्घर्षसँग पनि जोडिएको छ । इरान समर्थित हौथी विद्रोहीमाथि अमेरिकी हवाई आक्रमण र इजरायल–हमास युद्धले स्थितिलाई थप जटिल बनाएको छ । इरानले आफ्नो ‘रेसिस्टेन्स एक्सिस’ (हमास र हिजबुल्लाह) लाई समर्थन गर्दै आएको छ, जसले इजरायल र अमेरिकासँग उसको वैरभाव बढाएको छ ।
इरानी राष्ट्रपति पेजेश्कियनले वार्तालाई पूर्ण रूपमा नकारेका छैनन्, तर ट्रम्पको धम्की र विगतको अनुभवले इरान सतर्क छ । अप्रत्यक्ष वार्ताबाट कुनै प्रगति हुन्छ वा यो तनाव सैन्य सङ्घर्षमा परिणत हुन्छ, त्यो आगामी दिनमा स्पष्ट हुनेछ । अहिलेलाई, यो कूटनीतिक गतिरोधले विश्वको ध्यान आकर्षित गरेको छ ।
